از گذشتههای دور بسیاری از مردم به ویژه دانشمندان در پایانِ هر روز با تاریک شدنِ آسمان به اندیشیدن دربارهِ جهانِ شگفتانگیزِ بالای سر خود میپرداختند. بسیاری از آنها همواره تلاش کردهاند بیشتر و بیشتر دربارهِ ساختارِ کیهان بدانند و نقشهای از آن را روی کاغذ بیاورند.
همهِ این تلاشها تا به امروز تنها اندکی به سرانجام رسیدهاند! چون جهانِ پیرامون ما که دربرگیرندهِ کهکشانها، ستارگان، سیارهها و بسیاری چیزهای دیگر میباشد، بسیار بسیار بزرگ و پهناور است.
هر بار دانشمندان ابزارهایی بهتر برای کنکاش و جستوجوی این جهانِ شگفتانگیز ساختهاند، نخستین چیزی که از آن آگاه شدهاند این بوده است که این جهان بسیار بزرگتر از آن است که در گذشته میپنداشتهاند!
این کنکاشها دانشمندان را هر چه بیشتر و بیشتر به این پرسش واداشته است که ما در این جهانِ پهناور چه اندازه کوچک هستیم؟
از کموبیش ۴۰۰ سالِ پیش چنین تلاشهایی شتابی بسیار بیشتر گرفتند زیرا یک ستارهشناس در ایتالیا با نامِ «گالیلئو گالیله» (Galileo Galilei) توانست دستگاهی کارآمد با نامِ تلسکوپ (Telescope) برای دیدنِ آسمانِ شب بسازد.
گالیلئو گالیله توانست با دستگاهِ خود برای نخستین بار ماههای سیارهِ مشتری، درهها و رشتهکوههایی که بر روی ماه پدید آمده است، سیاره ناهید، لکههای خورشیدی و شگفتیهای دیگرِ کیهان را پیشِ چشمان خود آورد.
تلسکوپِ گالیله ابزاری بود که با گردآوریِ روشناییِ بیشتر از آسمانِ شب میتوانست ستارهها و بخشهای دیگر جهان را برای بیننده بزرگنمایی کند.
در دهههای پس از آن، دانشمندان همواره تلسکوپهایی بزرگتر و پیچیدهتر ساختند و رازهایی بیشتر و بیشتر از این جهانِ پهناور را برای مردم و به ویژه دوستدارانِ ستارگان و ستارهشناسی آشکار کردند.
این روند تا به امروز نیز پایان نیافته است و هنگامِ نوشتنِ این آموزش، در سراسرِ جهان دوستدارانِ آسمانِ شب هر روز با کنجکاوی کارِ تلسکوپی بسیار شگفتانگیز مانندِ «جِیمز وِب» (James Webb) را پیگیری میکنند تا بدانند این دستگاهِ پیچیده چه رازهایی از این گیتیِ بیکران را به تازگی آشکار کرده است.
چه کسی میداند در یک سال یا دو سال یا ده سالِ آینده این تلسکوپ چه چیزهایی دربارهِ جهانِ هستی به ما نشان خواهد داد و چه رازهایی را از میلیاردها ستاره و دیگر پدیدههای شگفتانگیزِ کیهان را بر ما و دانشمندان خواهد گشود؟
در بخشهای پیش رو شما نخستین گام برای «ستارهشناس» شدن را خواهید برداشت و با هر آنچه که دانشمندان تا به امروز درباره ستارگان و آسمان و کیهانِ پیرامونِ ما یافتهاند آشنا خواهید شد و از این رو بسیار بیشتر و بهتر از دیگران، با چنین پرسشهایی به آسمانِ تاریکِ شب نگاه خواهید کرد.
ستارهشناسی چیست؟
ستارهشناسی دانشی است که با تماشا کردن و بررسی رخدادهایی سر و کار دارد که در جهانِ پیرامونِ زمین رخ میدهند.
ستارهشناسان همیشه تلاش میکنند پاسخ به پرسشهای گوناگونی را پیدا کنند، پرسشهایی درباره آفرینش، ساختارِ جهان، سرنوشت ستارگان و دیگر بخشهای آسمان، از این رو دانشِ ستارهشناسی همواره با تئوری و فلسفه پیوندهایی بسیار نزدیک داشته است.
زمانی که مردم به ویژه کسانی که در شهرها زندگی میکنند و آسمان در شبها نیز «تاریکِ تاریک» نیست، آهستهآهسته با آسمان و ستارگان بیگانه میشوند و فراموش میکنند که کجا زندگی میکنند، چه اندازه کوچک هستند. همین بیگانه شدن با آسمان و فراموش کردنِ آن، بسیاری از بدبختیها و نادانیها را پدید میآورد.
دانشِ ستارهشناسی نهتنها یک دانش است که یک «راهنما» نیز هست که میتواند از بسیاری از آفتهایی که همهِ جاندارانی که روی زمین زندگی میکنند میتوانند به آنها دچار شوند جلوگیری کند، به ویژه در مردمی که شهرنشین هستند و از بیابانها و جنگلها و روستاها که همه آسمانهایی تاریکِ تاریک دارند، بسیار دور هستند.
افزون بر این، این دانش تا به امروز ما را با بسیاری از فرمولها و قانونهای ریاضی و فیزیک آشنا ساخته است. قانونهایی که هرچند ما و جهانِ پیرامونِ ما را فرا گرفتهاند اما پیش از بررسیِ ستارگان و کهکشانها، ما تا هزاران سال از آن فرمولها و قانونها هیچ نمیدانستیم.
اگر این همه تلاش برای پیشرفت در ستارهشناسی و کیهاننوردی نبود امروز همچنین ما بسیاری از دستگاهها به ویژه دستگاههای پزشکی مانندِ CT Scan و کامپیوترهای پیشرفته و بسیاری دیگر از ابزارها و تکنولوژیها را نمیداشتیم و دستکم دهها سال دیرتر چنین چیزهایی ساخته میشدند و در دسترسِ ما گذاشته میشدند.
این پیشرفتها مانندِ یک دادوسِتد هستند و هرچه که دانش و تکنولوژی برای کاربردهای روزمره پیشرفت کرده است، تکنولوژی در زمینهِ ستارهشناسی و کیهان نیز پیشرفت کرده است و ما همیشه از آن پیشرفتها نیز بهرهمنده شدهایم.
نظامی گنجوی دربارهِ ستارهشناسان چنین گفته است:
«کیست کَز مردمِ ستارهشناس رَه به گنجینهای بَرَد به قیاس»
کاربر گرامی،
برای خواندن این آموزش نیاز به نامنویسی و یا ورود به بخش دانشآموزان دارید.