بخش دهم - تماشای ستارگان

در این بخش با چگونگیِ پیدا کردنِ ستارگان و پدیده‌های شگفت‌انگیزِ بی شمارِ جهانِ هستی آشنا خواهیم شد.

برای تماشا کردنِ آسمان به چیزی بیشتر از چشمانتان و شاید یک نقشه آسمان نیاز نخواهید داشت، اما برای دیدنِ دقیقِ برخی از اجرام مانندِ سیاره‌های دوردست، پوستهِ سیاره‌ها، ابرهای کیهانی (Nebula)، کهکشان‌ها و خوشه‌های ستاره‌ای (Cluster)، به ابزارهایی مانندِ تلسکوپ نیاز خواهید داشت.

توانِ بزرگنمایی و همچنین دریافتِ روشناییِ تلسکوپ‌ها بیشتر از چشمِ ما است. افزون بر تلسکوپ، دوربینِ دوچشمی نیز یک ابزارِ اُپتیکیِ پرکاربرد برای تماشای آسمانِ شب است هرچند که بزرگنماییِ کمتر دارند. توانِ بزرگنماییِ آن از چشمانِ ما بیشتر و همچنین میدانِ دیدِ گسترده‌ای نیز دارد. از این رو این ابزار می‌تواند به ما کمک کنند تا شماری بیشتر از ستارگان و دیگر بخش‌های آسمانِ شب را ببینیم که با چشم توان دیدنِ بسیار از آنها را نداریم.

نخستین گام: بالا آمدن و پایین رفتنِ آفتاب

شما می‌توانید با چند کارِ بسیار ساده اما بسیار ارزشمند و آموزنده ستاره‌شناسیِ رصدی را آغاز کنید.

هرروز خورشید از جایی در چشم‌اندازِ خاوریِ شما «بالا» می‌آید و پس از دیده شدن در پهنه آسمانِ بالای سرِ شما در جایی آن سویِ چشم‌اندازِ شما به «پایین» می‌رود.

محورِ گردشِ زمین ۲۳.۵ درجه با صفحهِ چرخشِ سیاره‌ها پیرامونِ خورشید زاویه دارد، از این رو، خورشید همیشه از یک جا در افق (شرق یا خاور) بالا نمی‌آید.

خورشید در یک سال با اندکی جابه جایی از جاهایی گوناگون در آسمان بالا می‌آید و پایین می‌رود. از این رو، خورشید زاویهِ تابشِ خود را دگرگون می‌کند که همان فصل‌های سرد و گرمِ سال را پدید می‌آورد.

اگر در نخستین روزِ فروردین و نخستین روزِ مهر، هر سال جایگاهِ بالا آمدنِ خورشید را نشانه‌گذاری کنید خواهید دید که خورشید از آن جایی که شما نشانه‌گذاری کرده‌اید ۲۳.۵ درجه به سوی جنوب و ۲۳.۵ درجه به سوی شمال جابه جا می‌شود.

در روزِ نخستِ فرودین و روزِ نخستِ مهر، خورشید درست از یک جا بالا می‌آید و در هنگامِ غروب نیز در هر آن روز، در یک جا پایین می‌رود.

اما خورشید در روزِ نخستِ «تیر» ۲۳.۵ درجه بالاتر از جایِ روزِ نخستِ فروردین بالا آمده است.

در روزِ نخستِ دی ماه خواهید دید که خورشید ۲۳.۵ درجه پایین‌تر و به سوی جنوبِ جایی که روزِ نخستِ فروردین بالا آمده است بالا می‌آید.

این به شما کمک می‌کند تا به رفت وآمدِ خورشید در آسمان و به پدید آمدنِ بهار، تابستان، پاییز، و زمستان بیشتر دقت کنید.

چهار روزِ کلیدیِ هر سال:

• روزِ نخستِ فروردین را «اعتدالِ بهاری» (March equinox) می‌گویند، در آن هنگام روز و شب برابر هستند.
• روز نخست تیر را «انقلابِ تابستانی» (Summer solstice) می‌گویند که بلندترین روزِ سال و کوتاه‌ترین شبِ سال است.
• روز نخست مهر را «اعتدالِ پاییزی» (September equinox) می‌گویند، در آن هنگام درست مانندِ نخستین روزِ فروردین، روز و شب با یکدیگر برابر هستند.
• روز نخست دی را «انقلابِ زمستانی» (Winter solstice) می‌گویند که بلندترین شبِ سال و کوتاه‌ترین روزِ سال است.